Het begrip pagineren stelt &os2; in staat om geheugen te geven aan applicaties zelfs als er geen fysiek geheugen beschikbaar is. Hiernaar wordt soms verwezen als "virtueel geheugen" (wat niet moet worden verward met de term "virtuele adresruimte" zie voor meer informatie &os2;: Virtuele adresruimte).

Als pagineren is ingeschakeld, zal &os2; tijdelijk gegevens vanuit fysiek RAM naar een speciaal wisselbestand op de harde schijf verplaatsen. Het &os2; wisselbestand wordt altijd SWAPPER.DAT genoemd. Tenzij gewijzigd in de &cfgsys; bevindt zich dit bestand in de \OS2\SYSTEM directory.

In detail gebeurt het volgende:

  1. Als een &os2; applicatie geheugen reserveert en er is niet genoeg fysiek geheugen beschikbaar, neemt &os2; een stuk uit het hoofdgeheugen (RAM) dat een tijdje niet is gebruikt en schrijft dat naar de SWAPPER.DAT. Dit stuk geheugen is dan beschikbaar en wordt dan gegeven aan de applicatie die er om vraagt. Met als resultaat dat applicaties meer geheugen kunnen gebruiken dan er fysiek aanwezig is in de computer.

  2. Als nu een applicatie toegang wil tot het geheugen dat uitgewisseld is, onderbreekt &os2; deze geheugen toegang (omdat dat "geheugen" zich nu op de harde schijf bevindt) en laadt dat gedeelte terug vanaf de harde schijf in het geheugen v¢¢r de applicatie er echt toegang toe heeft. (Indien nodig zal &os2; een ander stuk geheugen moeten uitwisselen naar het wisselbestand om plaats te maken voor het stuk geheugen dat van de harde schijf terug in het geheugen moet worden geladen.)
Van nature is een harde schijf veel langzamer dan het fysieke RAM, een typische verhouding is 1 : 100, afhankelijk van de processor snelheid en of dat stuk geheugen reeds was geladen in het buffer geheugen van de processor.

Daarom is voldoende geheugen de meest belangrijke voorwaarde voor een acceptabel snelle &os2; installatie. Zelfs al kunt u &os2; installeren met 48 MB aan RAM bestaat toch de kans dat u de harde schijf zal horen reutelen omdat &os2; permanent in en uit moet wisselen.

Zelfs als u een relatief grote hoeveelheid RAM heeft ge‹nstalleerd (zeg 128 MB of meer), kan &os2; plotseling met uitwisselen beginnen. Omdat het laten groeien van het wisselbestand een intensieve operatie is, moet u de instellingen van uw SWAPPATH zorgvuldig kiezen.

Als u het &xcenter; gebruikt, zie: &xcenter; introductie, kunt u ook de "Bewakings" widget gebruiken om het &os2; geheugenbeheer te volgen.